Hoe financier je het uitkopen van een compagnon of mede-aandeelhouder?
De uitkoop van een aandeelhouder financier je in de praktijk bijna altijd met een combinatie van bronnen: eigen middelen, een banklening, een achtergestelde lening (vaak deels van de vertrekkende aandeelhouder zelf), kapitaal van private investeerders en soms private equity.
Welke mix past, hangt af van de koopprijs, de kasstroom van de onderneming, de beschikbare zekerheden en hoeveel zeggenschap je wilt houden.
In dit artikel lees je waarom een uitkoop lastig te financieren is, welke financieringsvormen je kunt inzetten, hoe je ze combineert en wanneer het slim is om een private equity-partner aan boord te halen.
Wat komt er kijken bij het uitkopen van een aandeelhouder?
Een compagnon die met pensioen gaat, een mede-oprichter die een andere koers wil of een investeerder die zijn belang wil verzilveren: vroeg of laat krijgen veel ondernemers te maken met een aandeelhouder die vertrekt. Wil je zelf door met het bedrijf, dan moet je die aandelen overnemen. Dat vraagt meestal een bedrag dat je niet zomaar op de bank hebt staan.
Toch is het geld maar één onderdeel. Als je de aandelen overneemt, ga je daarna zelf of via je holding verder als eigenaar. Om dat goed te regelen, komen bij een uitkoop zes onderdelen samen:
1. Afspraken tussen aandeelhouders
Statuten en aandeelhoudersovereenkomst bepalen vaak hoe de aandelen verkocht mogen worden. Denk aan een aanbiedingsplicht of een vaste methode om de prijs te bepalen.
2. Waarde van de aandelen
Op basis van een onafhankelijke waardering komen jullie tot een koopprijs waar beide partijen achter staan.
3. Structuur
Je kunt via een holding kopen, de vennootschap de aandelen laten inkopen of gefaseerd uitkopen.
4. Financiering
Een financieringsstructuur die de koopsom dekt en past bij de kasstroom en de groeiplannen van de onderneming.
5. Juridische en fiscale afronding
Een koopovereenkomst, de notariële akte waarmee de aandelen worden geleverd en een check op de fiscale gevolgen voor koper en verkoper.
6. Continuïteit
Klantrelaties, kennis en taken van de vertrekkende aandeelhouder moeten zorgvuldig worden overgedragen.
Waarom is een uitkoop lastig te financieren?
Bij een uitkoop koop je aandelen, geen bedrijfsmiddelen. Hoewel de aandelen en soms ook bezittingen van de onderneming als zekerheid kunnen dienen, bieden die niet altijd voldoende dekking voor de financiering. De koopsom is namelijk vaak voor een belangrijk deel gebaseerd op de toekomstige verdiencapaciteit van de onderneming. Die waarde laat zich niet eenvoudig als onderpand gebruiken. Banken zijn daarom terughoudend met het volledig financieren van een uitkoop en verwachten vaak ook een eigen inbreng van de koper.
Daar komt bij dat de financiering vaak terechtkomt in de holding van de blijvende aandeelhouder, terwijl het geld wordt verdiend in de werkmaatschappij. Rente en aflossing moeten dan doorgaans worden betaald uit dividend dat vanuit de werkmaatschappij naar de holding stroomt. Dat kan alleen als de financiële positie van de onderneming dit toelaat. Tegelijk moet er voldoende ruimte overblijven om te investeren en verder te groeien.
Een bank verstrekt bij een reguliere overnamefinanciering bovendien vreemd vermogen, dat met rente moet worden terugbetaald. Bij een flinke koopsom kan uitsluitend bancaire financiering daardoor een te zware druk leggen op de kasstromen van de onderneming. Daarom wordt een uitkoop vaak gefinancierd met een combinatie van bancaire financiering, eigen inbreng en aanvullende financieringsvormen, zoals een achtergestelde lening van de verkopende aandeelhouder.
Welke financieringsvormen kun je inzetten?
Een uitkoopfinanciering bouw je op uit lagen. Elke laag heeft een eigen risico, prijs en rol in het geheel.
Eigen inbreng
Vrijwel elke financier verwacht dat de koper zelf meebetaalt. Hoeveel, verschilt per situatie. Belangrijker dan het precieze percentage is dat je laat zien dat je zelf risico draagt in de onderneming.
Bancaire overnamefinanciering
De bank vormt vaak de basis, omdat de rente daar doorgaans het laagst is. De bank kijkt vooral naar de terugbetalingscapaciteit: kan de kasstroom van de onderneming de rente en aflossing dragen, ook na de uitkoop? Omdat er weinig onderpand tegenover goodwill staat, financiert de bank zelden de volledige koopsom.
Vendor loan van de vertrekkende aandeelhouder
Bij een vendor loan ontvangt de vertrekkende aandeelhouder niet de volledige koopsom in één keer. Een deel leent hij aan de koper, meestal aan diens holding. Die lening is achtergesteld bij de bankfinanciering: de bank heeft voorrang en de verkoper krijgt rente en aflossing alleen als aan de verplichtingen tegenover de bank is voldaan.
Vaak spreken de partijen een aflossingsvrije periode af of mag er pas worden afgelost als de bank daarmee instemt. Voor andere financiers is een vendor loan een sterk signaal: de verkoper heeft zelf vertrouwen in de toekomst van het bedrijf. Bij een uitkoop tussen compagnons is dit een veelgebruikte en logische bouwsteen.
Achtergestelde lening van derden
Is een vendor loan niet mogelijk of niet genoeg, dan kan een externe achtergestelde lening het gat dichten. Omdat deze lening bij een faillissement pas na de bank wordt terugbetaald, telt de bank haar vaak (deels) mee als risicodragend vermogen. Je solvabiliteit verbetert en de bank is eerder bereid de basisfinanciering te verstrekken. De rente ligt wel hoger dan bij de bank.
Private investeerders
Via een investeerdersplatform kan een (achtergestelde) lening worden opgehaald bij een groot aantal private investeerders. Dat biedt uitkomst als de bank maar een deel van de uitkoop wil financieren, of als je snel wilt schakelen.
Private equity
Bij private equity investeert een participatiemaatschappij eigen vermogen in ruil voor een aandelenbelang. Er zijn geen maandlasten, waardoor de kasstroom ruimte houdt voor groei. Je deelt wel een deel van de aandelen en daarmee van de toekomstige waardestijging.
Cofinanciering: de bouwstenen slim combineren
Bij cofinanciering, ook wel stapelfinanciering genoemd, verdeel je de koopsom over meerdere financiers die ieder een passend deel dragen. Voor een uitkoop is dat vaak de enige manier om de financiering rond te krijgen zonder de onderneming te zwaar te belasten.
Een vereenvoudigd voorbeeld. Twee compagnons bezitten ieder 50% van een installatiebedrijf. Eén van hen gaat met pensioen; op basis van een onafhankelijke waardering is zijn belang €2 miljoen waard. De achterblijvende ondernemer financiert de uitkoop zo:
| Bouwsteen | Bedrag | Aandeel |
|---|---|---|
| Eigen inbreng van de koper | €200.000 | 10% |
| Bancaire overnamefinanciering | €1.000.000 | 50% |
| Vendor loan van de vertrekkende compagnon | €300.000 | 15% |
| Achtergestelde lening via private investeerders | €500.000 | 25% |
| Totaal | €2.000.000 | 100% |
Hoe helpt NLInvesteert bij de financiering van een uitkoop?
NLInvesteert organiseert zakelijke financiering vanaf €250.000 voor gevestigde mkb-ondernemingen, ook voor de uitkoop van een aandeelhouder. Daarbij kijken we niet naar één financieringsproduct, maar naar de totale structuur die past bij de koopprijs en de kasstroom van je onderneming.
• Regie over de hele financiering. We brengen de financieringsbehoefte in kaart, toetsen de structuur en stemmen af met de bank, de vertrekkende aandeelhouder en eventuele andere financiers.
• Cofinanciering met de bank. Wil je bank maar een deel financieren, dan vullen we dat aan met een (achtergestelde) lening, zodat de bank wel ja kan zeggen.
• Ruim 70 financieringspartners. Van banken en kredietfondsen tot regionale fondsen en family offices.
• Meer dan 10.000 private investeerders. Via het investeerdersplatform van NLInvesteert kan een lening snel worden opgehaald, ook voor het risicodragende deel van een uitkoop.
• Private equity binnen handbereik. Past eigen vermogen beter dan een lening, dan kan NLI Capital, het private equity-fonds van NLInvesteert, als aandeelhouder toetreden.
Sinds 2015 organiseerde NLInvesteert meer dan €1,8 miljard aan financiering voor ruim 800 ondernemers. NLInvesteert is Finankeur-erkend als mkb-financier.
Wanneer haal je private equity aan boord?
Private equity is interessant als een lening alleen de uitkoop niet kan dragen, of als je naast kapitaal ook een sparringpartner zoekt voor de volgende groeifase. In plaats van extra schuld komt er dan een nieuwe aandeelhouder die meeinvesteert.
In de praktijk sluiten de twee elkaar niet uit. Een private equity-partner kan een deel van de koopsom met eigen vermogen invullen, aangevuld met bancaire of andere financiering.
NLI Capital is de participatiemaatschappij van NLInvesteert. Het fonds investeert eigen vermogen in mkb-bedrijven met een EBITDA vanaf €500.000 en kan, waar nodig, aanvullende financiering aantrekken. Zo heb je met één partij zowel het eigen vermogen als de lening geregeld.
NLI Capital stapt in bij uiteenlopende aandeelhoudersituaties:
• Pensionering of vertrek. Een oprichter wil stoppen en jij wilt het bedrijf voortzetten, maar mist het kapitaal om zijn aandelen over te nemen.
• Verschil in strategie. Je bent het met je mede-aandeelhouder niet eens over de koers. Een uitkoop geeft ruimte om verder te gaan met je eigen visie.
• Een investeerder die wil uitstappen. Een eerdere financiële aandeelhouder heeft zijn horizon bereikt. NLI Capital neemt dat belang over.
NLI Capital neemt een belang van 20 tot 60%; jij blijft ondernemer en houdt de dagelijkse leiding. Je krijgt snel een indicatieve waardering, het traject verloopt discreet en een onafhankelijke waardering zorgt voor een eerlijke uitkomst voor beide aandeelhouders.
Praktijkvoorbeeld: Quinnect
Quinnect levert telecom- en IT-oplossingen aan de zorg, het onderwijs en de zakelijke markt. In juli 2023 kocht algemeen directeur Mark Schoppink zijn compagnon uit, waarbij NLI Capital toetrad als mede-aandeelhouder. Sindsdien is de organisatie verder geprofessionaliseerd en heeft Quinnect met een buy-and-build-strategie twee overnames gedaan: InCompanyMedia en ONSCloud.